Cập nhật chính sách C/O, hải quan và thuế xuất nhập khẩu 2026: Doanh nghiệp cần làm gì?
Trong thương mại quốc tế, một thay đổi nhỏ về xuất xứ, thủ tục hải quan hoặc quản lý thuế có thể tác động trực tiếp đến thời gian thông quan, chi phí và khả năng hưởng ưu đãi.
Điều doanh nghiệp cần không chỉ là “biết có văn bản mới”, mà là nhận diện văn bản nào đã có hiệu lực, lô hàng nào chịu tác động, dữ liệu nào phải cập nhật và bộ phận nào chịu trách nhiệm thực hiện.
2026: Chính sách thay đổi theo hướng số hóa và kiểm soát dữ liệu
Hoạt động xuất nhập khẩu đang chuyển mạnh từ kiểm tra chứng từ rời rạc sang quản lý dựa trên dữ liệu có khả năng đối chiếu. C/O, tờ khai, hóa đơn, vận đơn, định mức sản xuất và hồ sơ nguyên liệu không thể tồn tại như các “mảnh riêng”; chúng cần thống nhất về tên hàng, mã hàng, số lượng, trị giá, xuất xứ và dòng vận động thực tế.
Điều này tạo thuận lợi cho doanh nghiệp có hệ thống hồ sơ tốt, nhưng đồng thời làm tăng rủi ro đối với doanh nghiệp vẫn lập chứng từ theo từng lô mà không có dữ liệu gốc thống nhất. Sai khác nhỏ có thể dẫn đến yêu cầu giải trình, xác minh xuất xứ, điều chỉnh tờ khai hoặc kéo dài thời gian xử lý.
Dòng thời gian chính sách cần theo dõi
Thông tư 121/2025/TT-BTC
Sửa đổi, bổ sung quy định liên quan thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và quản lý thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu. Doanh nghiệp cần đối chiếu lại quy trình khai báo, chứng từ và xử lý thuế đang áp dụng.
Quy tắc xuất xứ Việt Nam – UAE CEPA
Thông tư 24/2026/TT-BCT quy định quy tắc xuất xứ trong CEPA Việt Nam – UAE. Doanh nghiệp giao thương với UAE cần rà soát tiêu chí xuất xứ, chứng từ và khả năng đáp ứng của chuỗi cung ứng trước khi đề nghị ưu đãi.
Quy tắc xuất xứ EVFTA mới
Thông tư 14/2026/TT-BCT thay thế Thông tư 11/2020/TT-BCT. Doanh nghiệp xuất khẩu sang EU cần cập nhật lại tiêu chí sản phẩm, cơ chế chứng nhận và biểu mẫu liên quan thay vì tiếp tục dùng checklist cũ.
Văn bản hợp nhất 48/VBHN-BCT về cấp C/O
Văn bản hợp nhất quy định về cấp C/O và chấp thuận cho thương nhân tự chứng nhận xuất xứ. Hướng quản lý nhấn mạnh công khai, thống nhất và tăng yêu cầu về hạ tầng, kết nối dữ liệu điện tử.
Thông tư 86/2026/TT-BTC
Quy định về quản lý thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu. Bộ phận xuất nhập khẩu, kế toán thuế và đại lý hải quan cần dùng chung một quy trình kiểm tra nghĩa vụ thuế và hồ sơ chứng minh.
Quyết định 31/2026/QĐ-TTg
Ban hành danh mục hàng hóa nhập khẩu phải làm thủ tục hải quan tại cửa khẩu nhập. Trước thời điểm hiệu lực, doanh nghiệp cần rà soát mã hàng, cửa khẩu dự kiến và phương án vận chuyển để tránh chọn sai địa điểm làm thủ tục.
Kiểm tra, xác minh xuất xứ hàng hóa xuất khẩu
Bộ Công Thương đã lấy ý kiến dự thảo thông tư về kiểm tra, xác minh xuất xứ trước và sau khi cấp C/O cũng như tự chứng nhận. Doanh nghiệp nên chuẩn bị năng lực truy xuất, nhưng không được trình bày nội dung dự thảo như quy định đã có hiệu lực.
C/O: Từ thủ tục xin cấp sang năng lực chứng minh xuất xứ
Sai lầm phổ biến là xem C/O như một biểu mẫu được hoàn thiện ở cuối quy trình. Trên thực tế, khả năng hưởng ưu đãi bắt đầu từ lúc chọn nhà cung cấp, xác định mã HS, lập định mức và tổ chức lưu trữ chứng từ nguyên liệu. Nếu dữ liệu đầu vào không đủ, bộ phận chứng từ khó tạo ra một hồ sơ xuất xứ bền vững dù biểu mẫu được điền đúng.
Phân loại HS
Mã HS ảnh hưởng tiêu chí xuất xứ, thuế suất và chính sách mặt hàng. Cần thống nhất mã trong hồ sơ kỹ thuật, hợp đồng và tờ khai.
Tiêu chí xuất xứ
Xác định hàng hóa thuần túy, chuyển đổi mã số, hàm lượng giá trị hoặc công đoạn gia công cụ thể theo đúng FTA và sản phẩm.
Truy xuất nguyên liệu
Liên kết nhà cung cấp, hóa đơn, tờ khai nhập khẩu, định mức và lệnh sản xuất với lô hàng xuất khẩu.
Kiểm tra chéo
Đối chiếu C/O với invoice, packing list, vận đơn, tờ khai và dữ liệu sản xuất trước khi nộp hoặc phát hành.
Ma trận tác động: Ai phải làm gì?
| Nhóm thay đổi | Bộ phận chịu tác động | Việc cần thực hiện |
|---|---|---|
| Quy tắc xuất xứ/FTA | Mua hàng, sản xuất, xuất nhập khẩu | Rà lại nguồn nguyên liệu, định mức, tiêu chí sản phẩm và hồ sơ nhà cung cấp. |
| Cấp C/O và tự chứng nhận | Chứng từ, pháp chế, CNTT | Chuẩn hóa dữ liệu điện tử, phân quyền ký và quy trình kiểm tra trước phát hành. |
| Quản lý thuế XNK | Hải quan, kế toán thuế, tài chính | Đối chiếu mã HS, trị giá, thuế suất, miễn giảm hoàn và chứng từ thanh toán. |
| Địa điểm làm thủ tục | Logistics, điều vận, đại lý hải quan | Kiểm tra hàng thuộc danh mục, cửa khẩu nhập và tuyến vận chuyển trước khi booking. |
| Kiểm tra sau thông quan/xác minh | Toàn chuỗi hồ sơ | Thiết lập kho chứng từ có thể truy xuất từ tờ khai về giao dịch và sản xuất. |
Ba tầng kiểm soát chính sách
Tầng 1 · Theo dõi văn bản
Ghi nhận số hiệu, ngày ban hành, ngày hiệu lực, phạm vi và trạng thái: chính thức, sắp hiệu lực hay dự thảo.
Tầng 2 · Phân tích tác động
Ánh xạ văn bản với mã hàng, thị trường, loại hình, cửa khẩu, thuế và quy trình nội bộ.
Tầng 3 · Kiểm chứng thực hiện
Cập nhật SOP, đào tạo người phụ trách, chạy thử hồ sơ và kiểm tra lô đầu tiên sau thay đổi.
Checklist 10 bước cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu
- Lập danh mục văn bản theo chủ đề: C/O, hải quan, thuế, chính sách mặt hàng và kiểm tra chuyên ngành.
- Ghi rõ ngày hiệu lực; không áp dụng dự thảo như quy định chính thức.
- Lọc danh sách mã HS, thị trường và loại hình chịu tác động.
- Đối chiếu quy tắc xuất xứ theo từng FTA và từng sản phẩm.
- Rà soát nguồn nguyên liệu và hồ sơ nhà cung cấp.
- Kiểm tra tính thống nhất giữa hợp đồng, invoice, packing list, vận đơn, C/O và tờ khai.
- Cập nhật SOP và biểu mẫu nội bộ trước ngày hiệu lực.
- Phân công một người chịu trách nhiệm kết luận, tránh nhiều bộ phận hiểu văn bản theo nhiều cách.
- Chạy thử hồ sơ và kiểm tra lô hàng đầu tiên sau thay đổi.
- Lưu bằng chứng cập nhật, đào tạo và xử lý sai lệch để phục vụ kiểm tra sau thông quan.
Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp chuyển từ “chạy theo văn bản” sang quản trị tuân thủ. Mục tiêu không chỉ là thông quan một lô hàng, mà là xây một hệ thống hồ sơ có thể lặp lại, giải trình và mở rộng khi thị trường thay đổi.
Nguồn chính thức tham khảo
- Thông tư 121/2025/TT-BTC – Công báo Chính phủ
- Thông tư 14/2026/TT-BCT về quy tắc xuất xứ EVFTA – Bộ Công Thương
- Thông tư 24/2026/TT-BCT về CEPA Việt Nam – UAE – Bộ Công Thương
- Văn bản hợp nhất 48/VBHN-BCT về cấp C/O – Bộ Công Thương
- Thông tư 86/2026/TT-BTC về quản lý thuế XNK – Công báo Chính phủ
- Quyết định 31/2026/QĐ-TTg – Công báo Chính phủ
- Dự thảo kiểm tra, xác minh xuất xứ hàng hóa xuất khẩu – Bộ Công Thương
Nhận tư vấn logistics theo từng lô hàng
Giai Linh Logistics hỗ trợ rà soát chứng từ, C/O, tờ khai, thuế và quy trình xuất nhập khẩu trước khi thực hiện.